De drogreden van Erdogan

Sinds de mislukte couppoging in Turkije van 15 juli is er veel gebeurd. De militairen die de coup probeerden te plegen – en daarbij ook geweld gebruikten tegen de bevolking – zijn opgepakt en worden vastgehouden. Dat mag geen verrassing zijn. Maar ook tienduizenden andere Turkse staatsburgers die er niet direct bij betrokken waren, zijn in het verdomhoekje gezet. Een terechte vraag is nu: hoe dicht bij de haard moet je eigenlijk zitten om het vuur aan de schenen gelegd te krijgen? En is dat nog te rechtvaardigen?

Laat ik eerst de redenering achter de beschuldigingen samenvatten. Een deel van het Turkse leger pleegde een coup. Of althans, dat was de bedoeling. De regering-Erdogan vermoedt dat zijn politieke tegenstander Gülen er achter zit, een geestelijk leider met veel veel aanhangers in de Turkse gemeenschap. Volgens Erdogan en zijn AK-partij moeten daarom alle mensen die sympathie hebben voor de Gülen-beweging gezien worden als terroristen.

Talloze leraren, rechters en werknemers in de zorgsector zijn sindsdien ontslagen, academici mogen het land niet verlaten en veel journalisten is het werk onmogelijk gemaakt. Ook in ons eigen land zijn Turkse Nederlanders die tot de Gülen-beweging behoren beschimpt en bedreigd naar aanleiding van hetgeen in Istanbul en Ankara gebeurde. Dit is natuurlijk nogal kort door de bocht.

De haat die Nederlandse Gülen-aanhangers over zich heen krijgen, is het gevolg van een typisch geval van Guilt by Association. Dit is een informele drogreden waarbij iemand persoonlijk wordt aangevallen vanwege zijn (vermeende) band met een persoon of groep die in een negatief daglicht staat.

Zo kan het zijn dat je pleit voor vergaande Europese samenwerking en vervolgens vergeleken wordt met Hitler, die immers ook van Europa één grote wereldmacht wilde maken. Je wordt dan op onredelijke wijze aangevallen op wat iemand anders heeft gedaan. Een ander voorbeeld uit de praktijk is dat veel Feyenoord-fans hun abonnement bij Ziggo wilden opzeggen (Tweakers) toen het bedrijf een sponsorovereenkomst met Ajax bekendmaakte. De diensten die ze leveren hebben verder niets met voetbal te maken, maar Ziggo werd wel zwartgemaakt door de associatie met de aartsrivaal van de fanatieke Rotterdammers en ondervond daar de nadelen van.

Voor zover bekend is enig bewijs voor de betrokkenheid van Gülen en zijn beweging nog niet geleverd. De Amerikanen wachten daar ook nog op, want eerder willen ze hem niet aan Turkije uitleveren. Maar zelfs als hij schuldig blijkt en met zijn beweging de coup heeft beraamd, dan nog is dat geen reden om iedereen die zijn gedachtegoed deelt automatisch als schuldige en terrorist te bestempelen. En toch is dat wat er gebeurt. Het is ondenkbaar dat zijn hele beweging actief zou hebben meegewerkt aan de coup, die zou dan bovendien niet zo hard zijn gefaald, maar dat ook niet wat wordt beweerd. De coupplegers zijn terroristen en alle Gülen-aanhangers daarmee ook. Ze zijn guilty by association.

Simpel gezegd komt de drogreden dus hier op neer: jij bent fout omdat je foute vrienden hebt, of omdat je een mening deelt met iemand fout is. Het is een specifieke vorm van de Ad Hominem drogreden, waarbij op de man wordt gespeeld, in plaats van op de (metaforische) bal. Als bewijsvoering is de redenering zo beperkt dat het niet serieus kan worden genomen. Dat je je in bepaalde kringen begeeft, of dat iemand anders jouw mening deelt, betekent natuurlijk niet dat je ongelijk hebt, dat je een slecht mens bent bent, of dat er niet naar je moet worden geluisterd.

Helaas is in de praktijk niet iedereen zo redelijk, en zeker niet in tijden van crisis.