Het gaat wel om terrorisme hè

Matthijs van Nieuwkerk en Alexander Klöpping in debat over privacy en terrorisme

Benjamin Franklin schreef in 1772 dat het handig is om een lijst van voors en tegens te maken. Een eenvoudige werkwijze die we ongetwijfeld allemaal inmiddels wel kennen. Een nuttige werkwijze ook, want argumenten moeten altijd worden afgewogen. Als je echter ieder individueel argument dezelfde waarde toekent, doe je iets verkeerd. Als je aan een enkel argument oneindige waarde toekent, dan gaat er ook iets mis.

Sommige argumenten zijn sterk, andere argumenten zijn zwak (bijvoorbeeld omdat er een drogreden gebruikt wordt). Een goede afweging van de waarde van een argument, en dan met name de relatieve waarde van het argument in vergelijking met een tegenargument, is dus van groot belang. Alleen als je dat doet, kun je een moeilijke knoop doorhakken zonder blind te zijn voor de argumenten van je tegenstanders in een debat.

Helaas ziet niet iedereen dit in.

Privacy versus veiligheid

Eén voorbeeld hiervan komen we vaak tegen in het publieke debat over terrorisme. Neem nu de zaak van de FBI en Apple. De FBI wil de gegevens van een iPhone van de dader van een terroristische aanslag graag inzien en heeft Apple gevraagd om de betreffende telefoon te kraken. Apple wil dat niet doen, want daarvoor zou het bedrijf een ingrijpende wijziging moeten inbouwen in de software. Hierdoor zouden alle iPhones een kwetsbaarheid ingebouwd krijgen, waar criminelen gebruik van zouden kunnen maken.

Het is een typisch gevalletje privacy versus veiligheid. Deze discussie hebben we deze eeuw al talloze keren voorbij zien komen. En terecht. Veiligheid is ontzettend belangrijk en het is deels een verantwoordelijkheid van de overheid om haar burgers voor het kwaad te behoeden. Aan de andere kant is privacy eveneens een belangrijk recht dat niet zomaar geschonden dient te worden.

Je ziet hem waarschijnlijk al aankomen: deze kwestie moet goed worden afgewogen.

Niet alle privacy-veiligheid discussies zijn immers hetzelfde. Camera’s en microfoons in ieder huis plaatsen vergroot wellicht de veiligheid, maar zou niet opwegen tegen de inbreuk op de privacy. Het controleren van de bagage om wapens uit vliegtuigen te weren, daarentegen, wordt over het algemeen gezien als een geval waarin veiligheid terecht wint van privacy.

In iedere discussie moet je opnieuw de argumenten afwegen.

Aanslag voorkomen

Toch proberen sommige mensen je daarvan te weerhouden. Kijk bijvoorbeeld even naar deze discussie in De Wereld Draait Door over de FBI-Apple zaak. Alexander Klöpping legt daarin uit waarom Apple niet zomaar één telefoon kan hacken zonder in al hun andere telefoons veiligheidstechnische kwetsbaarheden in te bouwen. Maar, vraagt Matthijs van Nieuwkerk, is dat niet gewoon noodzakelijk? Misschien gaan er nog wel honderden mensen dood, terwijl we dat hadden kunnen voorkomen met de informatie die op die telefoon staat.

Oké, we moeten dus afwegen welk argument sterker is. Is het belangrijker dat er eventueel een aanslag kan worden voorkomen of dat de telefoons goed beveiligd blijven? Klöpping durft die afweging te maken: “Ik kies ervoor dat niet in ieder huis een achterdeurtje wordt gebouwd. Ik denk namelijk dat het niet veilig is.”

“Je kan denken ‘laten we terrorisme ermee voorkomen’ – en misschien is dat waar, misschien is dat waar – maar dat betekent dat je daarvoor de prijs hebt betaald dat mogelijk criminelen, of overheden die kwaadwillend zijn, of misschien zelfs wel gewoon slimme hackertjes van 16 op een zolderkamer, jouw persoonlijke gegevens op straat gooien.”

“En dan je zeggen ‘ik heb niks te verbergen’, maar ik denk niet dat ik jouw e-mail wachtwoord mag hebben nu. Ik denk niet dat je dat zomaar aan mij geeft. En dat geldt denk ik voor iedereen hier. Iedereen heeft in principe wat te verbergen. […] Ik wil ook graag in een vrije samenleving wonen waarin ik niet de hele tijd het idee heb dat ik in de gaten gehouden kan worden en waarbij criminelen hierbij veel meer hun gang kunnen gaan.”

Ongeacht of je het met Klöpping eens bent: dit is een keuze die gebaseerd is op een afweging van de argumenten.

Bewijslast

Maar dan zegt Van Nieuwkerk het volgende:

“Misschien heeft iedereen iets te verbergen. Sorry, ik speel een beetje advocaat van de duivel, maar we hebben het nu wel over een terrorist. En we weten waar die zo langzamerhand toe in staat zijn. En dat willen we graag tot iedere prijs voorkomen.”

‘We hebben het nu wel over een terrorist.’

Dit is geen afweging van de argumenten. Dit is het niet willen maken van een afweging. Terrorisme is blijkbaar zo erg dat het niet uitmaakt wat er tegenover wordt gezet. Alles is geoorloofd. Het argument krijgt een oneindig grote waarde toegekend, waardoor andere argumenten irrelevant worden.

Dit is een drogreden: het ontduiken van de bewijslast.

Als je een standpunt inneemt, moet je bereid zijn er argumenten voor te geven. Wie ‘maar het gaat wel om terrorisme’ zegt, hoopt dat de ernst van dat woord voldoende is om zijn tegenstander stil te krijgen. Zo wordt de afweging van argumenten afgekapt. Maar je geeft geen argument. (Het lijkt er wel op, dat geef ik toe.)

Matthijs van Nieuwkerk speelt hier slechts advocaat van de duivel, maar hij raakt wel een gevoelige snaar: deze redenering wordt vaker gebruikt. Terrorisme is tegenwoordig een angstbeeld waarmee iedere discussie eenvoudig kan worden gewonnen. Het is zo eng dat niets belangrijker is. Het maakt niet meer uit hoe sterk het tegenargument is.

Noodtoestand

In Frankrijk geldt sinds de aanslagen in Parijs de noodtoestand. Daardoor zijn in de afgelopen maanden mensenrechten met voeten getreden volgens Amnesty International. Misschien is die noodtoestand verstandig, maar dat moet wel hard gemaakt worden. Dat zegt de NGO zelf ook: “Amnesty wil dat de Franse overheid duidelijk aantoont dat het noodzakelijk is dat de noodtoestand gehandhaafd blijft.”

Maar ja, het gaat om terrorisme hè. De noodtoestand blijft gelden tot de terreurdreiging er niet meer is, om het volk te beschermen. Verdere argumentatie is blijkbaar niet nodig. En een afweging van de nadelen van die noodtoestand ook niet.

Ja, de dreiging van terrorisme is erg, maar je moet wel beargumenteren waarom die dreiging erger is dan wat je ervoor moet opgeven. Doe je dat niet, dan verzuim je om je standpunt te beargumenteren en ontduik je de bewijslast.