Legaal, maar immoreel (Drogreden van de Week)

Een paar dagen geleden werd bekend dat het CBR de vragen van het theorie-examen voor het rijbewijs gaat aanpassen. Die vragen bleken namelijk nogal voorspelbaar. Door de vraag goed te lezen, kun je bijna altijd het antwoord achterhalen. Enkele ondernemers hebben hier handig gebruik van gemaakt door spoedcursussen aan te bieden waarin je trucjes leert waarmee je in één keer kunt slagen voor de toets. Binnen een dag. Zonder enige kennis van verkeersregels.

Staat bijvoorbeeld het woord ‘invloed’ in de vraag? Dan is het antwoord altijd ‘ja’. Het CBR vraagt namelijk nooit naar zaken die geen invloed hebben. Staat er ‘nu nog’ of ‘nu al’ in de vraag? Dan mag het nooit, of het nu om invoegen gaat of afslaan, of heel iets anders. Je hoeft dus niet eens naar het plaatje te kijken of de rest van de vraag te lezen.

Volgens AltijdGeslaagd, een van de grootste cursusaanbieders met deze methode, hebben al meer dan 90.000 mensen hun theorie-examen met dit soort trucjes gehaald. In 2015 haalde meer dan 10 procent van alle kandidaten hun examen op deze manier.

Wat moeten we hier nu van vinden?

Niet verboden

Er zijn mensen die de theorie-examens erg lastig vinden. Je moet veel leren, mag weinig fouten maken en krijgt maar kort de tijd om elke vraag te beantwoorden. Bovendien hebben sommigen last van stress, black-outs en faalangst, waardoor ze het theorie-examen vele malen moeten herkansen. Deze aspirant-automobilisten zouden zeker baat hebben bij wat extra tips om te kunnen slagen.

Maar je kunt nu dus ook je theorie-examen halen zonder enige kennis te hebben van de verkeersregels.

Is het oké om op deze manier je rijbewijs te halen, of verdient het afkeuring op morele gronden? Ik neig zelf naar het tweede. Hier is echter een gemakkelijke argumentatieve verdediging mogelijk: het is toch niet verboden?

Het CBR erkent dat het gebruik van trucjes inderdaad niet verboden is. In hun eigen woorden: “Het CBR is bekend met de methode die deze partijen hanteren. En het heeft zeker onze aandacht. Nederland kent echter vrijheid van onderwijs. Iedereen bepaalt zelf hoe hij zich voorbereidt.”

De regels zijn simpel: haal je theorie-examen door genoeg goede antwoorden te geven. Ongeacht hoe je tot dat antwoord komt. Slaag je voor de test, dan mag je ook het praktijkexamen doen. Haal je die ook, dan mag je zelfstandig de weg op.

Je kunt theorieboeken lezen, oefentoetsen maken, theorielessen volgen en het gewoon nog een keer proberen als je niet slaagt. Het maakt niet uit hoe je leert, dus dan mag je toch ook trucjes leren? Vrijheid van onderwijs. Het mag van de wet.

Wet en moraal

Het klinkt wellicht overtuigend, maar laat je niet misleiden: dit is een drogreden. Het klinkt goed, maar de redenering klopt niet. We noemen deze redeneerfout de Appeal to Law, oftewel: je beroepen op de wet. Dit is een drogreden waarbij de wet en de moraal met elkaar worden verward. ‘Als de wet iets verbiedt, dan is het fout, en als de wet iets toestaat, dan is er niets mis mee.’

Wie de Appeal to Law drogreden gebruikt, doet alsof de ethiek gelijk staat aan de wet.

Dit is echter niet hoe de wet werkt. Er zijn talloze dingen die immoreel zijn, maar toegestaan door de wet. De wet loopt altijd achter op de werkelijkheid. Wanneer we er als samenleving van overtuigd zijn dat iets moreel onacceptabel is, dan zorgen we ervoor dat er een wet komt die het verbiedt. Niet andersom.

De slimme ondernemers die hun geld verdienen aan de spoedcursussen houden zich netjes aan de wet. Ze willen dat je denkt: het is niet verboden, dus ga je gang. Maar in feite profiteren ze op immorele wijze van een feilbaar toetssysteem, met als gevolg dat het gevaarlijker wordt op de weg.

Slavernij was ooit legaal. In sommige landen is het illegaal om de verkeerde religie te hebben – of geen religie. Wet en moraal zijn niet hetzelfde. Wie denkt dat ze dat wel zijn, maakt een serieuze denkfout.