Drogreden van de Week: moslims, framing en anti-white paranoia

De menselijke geest houdt ervan als dingen simpel zijn. Het lijkt soms wel alsof er een variant van Ockhams razor zit ingebouwd in ons brein dat zegt: geloof alleen de meest eenvoudige van alle mogelijke theorieën. Dit leidt helaas niet altijd tot het beste resultaat. Deze week bespreken we een drogreden die snel gemaakt is: de overhaaste generalisatie.

Trump

Neem de volgende situatie: er is een aanslag gepleegd en de daders waren moslims. Zouden die twee feiten iets met elkaar te maken hebben? Het is goed mogelijk dat een dader zijn religie als beweegreden opgeeft. Maar wat betekent het voor de relatie tussen religie en aanslagen? Donald Trump heeft onlangs aangekondigd dat hij alle moslims bij de grens wil tegenhouden. Alle moslims zijn gevaarlijk, lijkt de aspirant-presidentskandidaat te denken. Een eenvoudige conclusie is snel getrokken.

Verbanden leggen tussen feiten is menselijk, maar dit is natuurlijk te makkelijk. Oké, sommige moslims zijn terroristen, bijvoorbeeld de daders van de aanslagen in Parijs van vorige maand. Maar dat zegt natuurlijk niets over alle andere moslims. Wie dat wel beweert, maakt een overhaaste generalisatie.

Twee problemen

Het gebruik van dergelijke drogredenen brengt twee problemen met zich mee. Het eerste is dat de conclusie niet goed is onderbouwd. Een goed argument bewijst zijn conclusie, of maakt deze in ieder geval waarschijnlijker. Een drogreden is een argument dat de waarheid van zijn conclusie niet aantoont, maar vaak wel doet alsof dat zo is. Het gevolg is dat je iets gelooft dat misschien helemaal niet klopt.

Het tweede probleem is subtieler: een drogreden heeft een nadelig effect op de gehele discussie. In het bovenstaande voorbeeld zitten we door de overhaaste generalisatie direct in het frame van degene die de drogreden maakte. Om tegen de conclusie in te gaan, moet je het ontkennen en daarbij het tegendeel bewijzen. ‘Niet alle moslims zijn slecht’ is een verschrikkelijk tendentieuze zin, zelfs met de beste bedoelingen. Denk dan nog maar eens niet aan een olifant.

Rob Wijnberg schreef deze week ook over de dominantie van dit frame in de politiek en in de media. Daarin verwijst hij naar Joris Luyendijk, die wel eens heeft geopperd dat het ook heel vreemd zou zijn om te spreken over neonazi’s en ‘gematigde Duitsers’. Toch doen we dat met moslims wel. De overhaaste generalisatie trekt dus een conclusie die niet wordt ondersteund door de feiten, maar stuurt daarmee de discussie ook in een bepaalde richting.

Anti-white paranoia

De mooiste manier om aan te tonen dat een argument zwak is, is door hem toe te passen op een andere situatie. Dat nieuwe argument lijkt absurd – en dat is het ook – en dat komt doordat het argument een drogreden was. Je moet abstract redeneren om dat uit te leggen, maar om het punt te maken heb je slechts die nieuwe context nodig. Dat het een slecht argument is, blijkt dan vanzelf.

Gelukkig is er The Daily Show, die precies deze strategie toepast. In november was er een aanslag gepleegd op een Planned Parenthood kliniek in Colorado Springs in de VS, waarbij 3 mensen zijn doodgeschoten en 9 anderen verwond. De dader was een witte, christelijke man. Goh, merkt The Daily Show op, alweer een witte christelijke mannelijke dader?

De meeste daders bij mass shootings zijn witte mannen. Witte mannen zijn dus gevaarlijk. Toch roept Jordan Klepper het Amerikaanse publiek op om niet mee te gaan in deze anti-white paranoia. Discrimineer niet tegen witte mannen, zegt hij, want de meesten van hen zijn onschuldige en vredelievende mensen!

De intentie moge duidelijk zijn: deze redenering gaat niet op.

2 gedachten over “Drogreden van de Week: moslims, framing en anti-white paranoia

  1. Het zou een grove drogreden zijn om te stellen dat alle moslims gevaarlijk zijn als een aantal moslims een aanslag hebben gepleegd, maar gelukkig wordt die drogreden bijna niet gemaakt – politici als Trump en Wilders weten als de besten dat ze te allen tijde een dergelijke redenatie moeten vermijden. De werkelijk overhaaste generalisatie is die van hun tegenstanders, die de (soms best verfijnde) argumentie maar al te graag terugbrengen tot “alle moslims zijn slecht”, om zo een makkelijk punt te scoren.

    Mensen houden inderdaad van eenvoudige theorieën, en het is daarom dat de linkse politicus de omgekeerde generalisatie maakt: de theorie dat de islam wel iets met een terroristische aanslag van moslims te maken heeft, maar er ook andere factoren een rol spelen, is te ingewikkeld – dus zegt men liever ten onrechte dat de islam er helemaal niks mee te maken heeft. Ook deze drogreden wordt door de welbespraakte politicus vermeden, maar is in het debat wellicht hardnekkiger dan haar rechtse tegenhanger.

    Je poging tot reductio ad absurdum begrijp ik niet. In het geval van terroristische aanslagen die door terroristen zijn gepleegd met islamtische motieven is het logisch het over een islamitische aanslag met moslims als dader te hebben. Bij een aanslag die door iemand die toevallig Christen is gepleegd, maar daar geen religieuze motivatie voor had, is dat natuurlijk raar. Welke redenering gaat er niet op?

    • Ik heb niet bedoeld om Trump en de zijnen in de schoenen te schuiven dat ze vinden dat alle moslims slecht zijn. Maar ze gaan er wel vanuit dat moslims gevaarlijk zijn, dat elke moslim een potentiële terrorist is. Dat is wel e generalisatie die ze maken. Niet altijd expliciet, maar soms wel. En de populariteit van deze politici geeft aan dat een deel van de bevolking die generalisatie ook maakt.

      Ik ben het met je eens dat het standpunt ‘islam heeft niets met de aanslagen te maken’ ook een verkeerde reactie is. Wanneer religie duidelijk een motivatie is geweest, is het zeker relevant om dat te benoemen en onderzoeken. Maar dat betekent niet dat de islam leidt tot terrorisme. Bijna alle moslims zijn normale, niet-gewelddadige mensen, dus hun religie is geen beslissende factor. Dat extremisten moeilijk te verklaren zijn en terrorisme drijft op vele factoren, is een belangrijk punt.

      Welke redenering gaat niet op? Denk aan een dader die zelf zijn religie als motivatie opgeeft. Misschien doet hij het echt vanuit die insteek, maar dat betekent niet dat zijn religie op zichzelf gewelddadig is en dat andere mensen van datzelfde geloof ook verdacht moeten worden van het plegen van dergelijke gruweldaden. Die generalisatie gaat niet op. Bij de witte christelijke man die een mass shooting aanslag pleegt, vinden we het wel heel vreemd als er gegeneraliseerd wordt. Overigens zijn de anti-abortus standpunten (en dus de motivatie van de daad) van de schutter waarschijnlijk wel religieus van aard.

Reacties zijn gesloten.