Drogreden van de Week: Minister Kamp

Sinds ik ben begonnen met deze rubriek, merk ik dat mijn eerste reactie op het constateren van drogredenen is veranderd. Waar ik eerder vooral ergernis voelde, slaat dat tegenwoordig al gauw over in enthousiasme: hier kan ik over schrijven! Het aanbod valt bovendien niet tegen, want elke week is er wel iemand die een argumentatieve stommiteit begaat, of – erger nog – een bewuste poging doet om ons te misleiden. Ik verbaas me er al bijna niet meer over.

Toch was ik vorige week met stomheid geslagen bij het zien van een interview met minister Kamp van Economische Zaken (VVD). De Tweede Kamer had net een motie aangenomen die het kabinet opdraagt om met een plan te komen om alle kolencentrales zo snel mogelijk te sluiten. Kamp vindt dat duidelijk geen goed plan, zo blijkt uit het interview. Bekijk of lees hier het interview met de NOS.

Minister Kamp

In dit korte interview gebruikt de minister zeker 5 drogredenen. Ik houd hier geen statistiek over bij, maar het zou best een record kunnen zijn. Ik loop ze allemaal even bij langs. (Citaten komen uit het artikel van NOS.)

Sunk cost fallacy

Kamp benadrukt dat er miljarden zijn geïnvesteerd in kolencentrales die net dit jaar open zijn. “Als je die sluit, is duidelijk wat de financiële consequenties zijn.”

Wanneer we eenmaal een bepaalde weg in zijn geslagen, hebben we de neiging om daar mee door te gaan – zelfs wanneer het verstandiger zou zijn om dat niet te doen. Er zijn miljarden geïnvesteerd in kolencentrales in de afgelopen jaren. Dit was geen goed idee, maar het is wel gebeurd. Dat betekent echter niet dat we daarom maar door moeten gaan met het gebruiken en stimuleren van kolencentrales.

Ja, het zal geld kosten om nu kolencentrales te verbieden. Het geld dat erin is geïnvesteerd gaat verloren. Maar dat is toch al uitgegeven! Stel dat ik een ijsje heb gekocht, maar ik inmiddels helemaal geen zin meer heb in dat ijsje. Dan kan ik wel alsnog dat ijsje gaan eten, maar dat is niet verstandiger, goedkoper, wijzer of beter dan om het ijsje niet op te eten. Dat het geld al is uitgegeven, is geen goed argument om het ijsje te eten.

Dit heet de sunk cost fallacy, de drogreden van de kosten die al zijn gemaakt. Het is een drogreden omdat doorgaan op dezelfde weg niet per se de goede keuze is: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Valse dichotomie

Volgens de minister van Economische Zaken is het juist slecht voor het milieu als Nederland zijn moderne kolencentrales sluit en in Europa dezelfde hoeveelheid elektriciteit geproduceerd blijft worden, maar dan met “vieze en verouderde centrales”.

Hier presenteert de minister ons een valse dichotomie: een misleidende tweedeling. Volgens Kamp zijn er slechts twee opties: of we houden alles zoals het is, of we sluiten de kolencentrales en kopen ter vervanging stroom in van oude vieze kolencentrales in het buitenland. Dat is onzin, want er zijn nog veel meer mogelijkheden.

Als we de kolencentrales sluiten, hebben we stroom tekort. Dat kunnen we wellicht inkopen zoals Kamp dat voor zich ziet, maar we kunnen ook meer windmolens plaatsen, zonnepanelen installeren, warmtepompen bouwen, energie opwekken uit getijdenstroom of nieuwe kerncentrales bouwen. Partijen die onze kolencentrales willen sluiten, zijn over het algemeen ook pleitbezorgers van meer investeringen in duurzame energieopwekking.

Ook zouden we energie uit andere Europese landen kunnen inkopen die niet afkomstig is uit verouderde kerncentrales. Bovendien gaat Kamp er vanuit dat we bij het sluiten van de kolencentrales evenveel energie blijven opwekken in Europa. Dat hoeft helemaal niet zo te zijn. De minister doet het voorkomen alsof er maar één alternatief is voor het gebruik van Nederlandse kolencentrales. Dat is ronduit misleidend.

Stroman

De voorstanders van sluiting van de kolencentrales verwijzen vaak naar Engeland. Ook daar is Kamp niet van onder de indruk. “Daar hebben ze inderdaad besloten om oude kolencentrales te sluiten. Die worden vervangen door kerncentrales. Ik had niet begrepen van GroenLinks en de PvdA dat ze hier kerncentrales willen gaan bouwen.”

Die laatste zin is onder de gordel. De minister weet dat GroenLinks en PvdA niet voorstellen om kerncentrales te bouwen ter vervanging van de te sluiten kolencentrales, maar doet het toch overkomen alsof zij dat wel willen. Kamp verdraait het standpunt van zijn politieke tegenstanders, want het is gemakkelijker om tegen dat verdraaide standpunt in te gaan. Deze drogreden heet een stroman.

Op deze manier probeert Kamp een verdere discussie over het (al dan niet goede) voorbeeld van Engeland te vermijden en dwingt hij GroenLinks en PvdA ertoe te ontkennen dat ze kerncentrales willen bouwen. Veel burgers weten immers niet wat hun standpunt daarover is en kunnen door de woorden van de minister een verkeerd idee krijgen van wat de twee partijen van plan zijn.

Meer over de stroman als drogreden: lees hier mijn artikel over de stroman die centraal staat in de discussie over de terroristische aanslagen in Parijs.

Stroman

De bewindsman vindt dat de Kamer zich op het terrein van de energiepolitiek wel erg makkelijk tegen van alles keert. “Als je tegen gas uit het noorden van Noorwegen bent, uit Groningen, uit Rusland, uit kleine velden in Nederland en uit de Noordzee, en je bent ook tegen kolen, waar ben je dan eigenlijk nog voor?”

Hier begaat minister Kamp een tweede stroman, door net te doen alsof de Tweede Kamer overal tegen is. Hij geeft een flinke opsomming van waar de Kamer allemaal tegen is, maar in feite benoemt hij daarmee alleen gas en kolen. Er zijn genoeg andere manieren om energie op te wekken – dat hebben we ook al gezien bij de valse dichotomie hierboven. Het is daarom onzinnig om de Tweede Kamer af te doen als recalcitrant, alleen omdat ze tegen gas en kolen zijn. Het is een verkeerde weergave van de positie van de Kamer, een poging om zijn toehoorders te misleiden.

Appeal to emotion

“Hoe moeten we dan de industrie aan de gang houden en de huizen warm houden?”

Als we geen energie opwekken door middel van gas- en kolencentrales, hoe houden we dan onze huizen warm? Als zijn politieke tegenstanders aanwezig waren geweest, hadden ze een prima antwoord op kunnen geven (wederom, zie de valse dichotomie hierboven). Maar Kamp wil helemaal geen antwoord en stelt hier bewust een retorische vraag.

Dat Kamp voordoet niet te weten hoe we energie op moeten wekken zonder gas en kolen, betekent niet dat het onmogelijk is. De enige reden om deze retorische vraag te stellen, is dat mensen nu zullen denken dat onze economie in gevaar komt en we onze huizen niet meer warm kunnen houden in de winter als we ervoor kiezen de kolencentrales sluiten.

Kamp probeert draagvlak te creëren voor zijn standpunt door de burgers angst aan te jagen. Dit is geen redelijk argument, maar een drogreden.We noemen dat, bij gebrek aan een mooie Nederlandse term, een appeal to emotion.

Een minister onwaardig

Noem me naïef, maar het heeft me werkelijk verbaasd hoe schaamteloos Henk Kamp deze drogredenen gebruikt in zijn argumentatie. Eén drogreden kan nog een misvatting zijn, of een slip of the tongue, maar deze stortvloed leidt toch tot een heel andere conclusie. Kamp weet dat hij onredelijk argumenteert, maar dat maakt hem niet uit. Hij probeert bewust zijn gelijk te krijgen op oneigenlijke manieren. Dat is een minister onwaardig.

Leugens verkondigen wordt doorgaans gezien als een politieke doodzonde, zeker als bewindslied in de Tweede Kamer. Ik ben er stellig in dat een poging om media en burgers te misleiden met drogredenen net zo erg is als liegen over de feiten.

9 gedachten over “Drogreden van de Week: Minister Kamp

  1. Goede bezigheid om drogredenen in de etalage te zetten. Dank.
    De eerste lijkt me echter een false positive. Het gaat hier namelijk niet om gemaakte kosten, maar kapitaalinvesteringen. Zie het zo: je hebt toekomstige omzet+winst gekocht, maar die krijg niet meer. Ofwel, je krijgt je ijsje niet eens die je gekocht hebt. Vergeet niet dat inversteerders altijd hun ijsje lusten, op kunnen, en meer willen.

    Met veel omwegen kan je het misschien toch als sunk cost zien, maar dat betekent wel dat kapitaalbezitters geen ijsje meer bij je kopen omdat je weleens geen ijs levert. Dus de minister wil er alles aan doen om kapitaal en kapitaalbezitters op hun wenken te bedienen. De sunk cost fallacy is op zichzelf geldig maar heeft nauwelijks geldige real-world toepassingen.

    Het gaat de minister hier inderdaad allerminst om het klimaat, maar primair om de economische maatstaven.

    • Kosten, investeringen… Het komt er op neer dat er geld is uitgegeven, door de overheid en door investeerders. Inderdaad: het ijsje is al betaald, maar de investeerders mogen/kunnen het niet eten.

      Je zou een overtuigend argument kunnen opzetten op basis van gemaakte afspraken en de betrouwbaarheid van de overheid. Misschien heeft het achterhouden van het reeds betaalde ijsje negatieve gevolgen voor het vertrouwen dat investeerders hebben in de Nederlandse overheid, wat negatieve gevolgen kan hebben op de investeringen in ons land en in de bereidheid van marktpartijen om samen te werken met de overheid.

      Misschien kan minister Kamp overtuigend aantonen dat de economische motieven hier belangrijker zijn dan de milieu-effecten – al waag ik dat persoonlijk te betwijfelen. Maar het punt is dat Kamp dat hier niet doet.

      Het zou kunnen dat Kamp gelijk heeft… maar dan nog is het een drogreden om te verwijzen naar gemaakte kosten in het verleden en dan te doen alsof het vanzelfsprekend is om op dezelfde weg door te gaan, zonder dat verder te beargumenteren.

      • De Sunk Cost Fallancy gaat op bij Poker, wat je al in deze ronde hebt ingezet is niet meer van jou. Maar een bedrijf dat een vergunning met een vrij aanzienlijke milieu paragraaf heft gekregen, verwacht de eneriecentrale een aantal jaren, minimaal het aantal jaren van de vergunning, te kunnen exploiteren. Zoniet, dan komen er claims op de overheid wegens onbehoorlijk bestuur. Per wet op 1 januari 2016 of 2017 de centrales sluiten leidt zeker tot claims, en de hoogte van de schadevergoedingen die de staat moet betalen zijn dan inderdaad niet te overzien. De minister heeft hier gewoon gelijk.

        De valse dichometie over het importern van ‘vuile’ stroom uit het buitenland is ook onzin. Er zijn nu eenmaal veel meer gebruikers van grijze stroom dan van groene stroom. Zolang het niet verboden is om grijze stroom te importeren, zal dat gedaan worden door de mensen die de goedkoopste oplossing kiezen. Dat 20 of 30 of zelfs 50% van de consumenten groene stroom wil, doet er niets aan af dat het grootste gedeelte van de stroom die we nu gebruiken grijs is, en ik zie mensen niet opeens overstappen op windmolenstroom, als de energieaanbieders opeens Duitse kolenstroom ipv Nederlandse kolenstroom aanbieden.

        2 uit 2 onzin. Verder is het een politicus en bestuurder. Zijn taak is het uitvoeren van (bij sommige mensen) impopulair beleid. Hij gebruikt allerlei taal en stijlkundige truucs om dat voor elkaar te krijgen. Lijkt me een voorbeeld van het goed uitvoeren van zijn taak. Ik ga de volgende 3 voorbeelden maar niet affikken 🙂

        • “Verder is het een politicus en bestuurder. Zijn taak is het uitvoeren van (bij sommige mensen) impopulair beleid. Hij gebruikt allerlei taal en stijlkundige truucs om dat voor elkaar te krijgen. Lijkt me een voorbeeld van het goed uitvoeren van zijn taak.”

          Over welke Duitse politicus uit de tweede wereldoorlog had je het?! 😉

      • Een investering betekent dat je er iets voor terugkrijgt – in de meeste gevallen meer dan je geïnvesteerd hebt. Na een investering van miljarden is de verwachting dat er miljarden worden terugverdiend. Als je de kolencentrales sluit levert dat dus een verlies van miljarden op ten opzichte van het laten draaien van kolencentrales. Desalniettemin is het gepresenteerd als een sunk cost fallacy, en in zekere zin een stroman: de oppositie weet ook dat het economisch gunstig is om de kolencentrales te laten draaien, maar heeft een andere afweging tussen economie en klimaat.

        Ik sluit me bij Jasnper aan dat het wel erg makkelijk is om politici te beschuldigen van drogredenen. Om ingewikkelde kwesties uit te leggen is het noodzakelijk versimpelingen in de argumentatie aan te brengen, waarbij automatisch “drogredenen” onstaan als je erop staat de woorden strict te interpreteren. Dit artikel is een stroman op zichzelf.

  2. Er zit nogal wat fact free redeneren in deze argumentatie.
    Het gaat me als wind en duurzaam promotor niet om het verdedigen van deze VVD leugenaar.
    Maar feit is wel dat als de overheid eerst kolencentrales naar Nederland haalt, dat heeft ze gedaan.
    En dan vervolgens het verwachte rendement onmogelijk maakt, dat wij burgers dan dat gemiste rendement gaan betalen.

    Want Rein vergeet even dat windmolens gebouwd worden met de snelheid van de windmolen fabriek, en dat die windmolens gaan naar la den met een goed duurzaam beleid, dus niet naar VVD land Nederland.
    Dus, zonder kolencentrales, gaan we duur Russisch stoken, of inderdaad vuile Duitse kolen stroom.
    Merk even op dat deze minister, noch die domme Kamerleden een versnelling van duurzaam hebben bepleit.
    Die snelheid, traagheid feitelijk, heeft Greenpeace met vnoncw afgesproken in het energieakkoord.

    De CO2 reductie is veel urgenter dan dat er windmolens gebouwd kunnen worden.
    Daarom moeten alle 2000 centrales verplicht CCS krijgen, en dan met Olivijn, zodat de CO2 gefixeerd wordt tot vaste stof
    Dit is het centrale concept, ook voor gas centrales, ook in Nederland

    http://www.duurzamebrabanders.nl/blog/2015/11/kolencentrales-moeten-verplicht-ccs-krijgen-wereldwijd-cop21/

    Dat is geen promotie van fossiel, maar verplichte reductie van CO2, dat is het acute probleem, naast dat ons gas op is.
    De bouw van veel met windmolens blijft nog steeds nodig, sneller dan in het energieakkoord

  3. Hoezo, kapitaalvernietiging? Is in de berekening meegenomen de gevolgen van de extra CO2-uitstoot? Lijkt me niet, maar is wel logisch om dat wel te doen.

Reacties zijn gesloten.