Drogreden van de Week: beloften en cirkelredeneringen

De drogreden van deze week komt uit de reclamewereld. Dat zal je wellicht niet verbazen, want reclames zijn doorgaans niet het toppunt van betrouwbare informatie. Toch komt deze drogreden uit een reclame die juist deze notoire onbetrouwbaarheid probeert aan te pakken.

Veel beloften geloof ik wel – als er geen goede reden voorhanden is om het niet te geloven. Maar als een tv-reclame mij vertelt dat merk X beter schoonmaakt dan andere merken, heb ik zo mijn twijfels. De reclamemaker heeft er belang bij om mij over te halen hun producten te kopen, ongeacht of dat onder valse voorwendselen gebeurt. Het doel heiligt de middelen. Een waarheidsclaim of belofte in een reclame is dus weinig waard voor de consument, want hoe weet je of je die uitspraak kunt vertrouwen?

Daar hebben de PR-mensen van HG nu wat op verzonnen: elke reclame afsluiten met de catchphrase ‘HG doet wat het belooft’. Ze beloven dus niet alleen dat hun producten goed werken, ze beloven ook dat ze die belofte nakomen. Nu voel je de bui al hangen: waarom zou ik die belofte geloven?

In de argumentatieanalyse heet dit een cirkelredenering. In deze drogreden geef je argumenten voor de stelling die je wil bewijzen, op basis van enkele (al dan niet uitgesproken) aannames. Bij een argument maak je weliswaar altijd gebruik van enkele aannames, maar in een cirkelredenering dragen die aannames de conclusie al met zich mee. Een voorbeeld:

Stelling: Ik heb de waarheid gesproken.
Argument: Liegen is immoreel, ik zou dat nooit doen.
(Aanname: Ik zou nooit liegen.)

Als je inderdaad nooit zou liegen, dan is de logische conclusie dat je de waarheid hebt gesproken. Daarmee is de cirkelredenering een vreemde drogreden: technisch gezien is het gewoon een juiste redenering. Als de aanname klopt, dan klopt namelijk ook de conclusie.

Wat is dan het probleem? Je overtuigt er niemand mee.

Als ik denk dat je niet de waarheid hebt gesproken, dan geloof ik jouw aanname (dat je iemand bent die nooit zou liegen) natuurlijk ook niet. Mij kun je dan dus niet overtuigen met zo’n argument. De enigen die de conclusie van een cirkelredenering wel accepteren, zijn zij die daarvoor al overtuigd waren van de aanname die gedaan wordt. En dat zijn dus alleen de mensen die ook voorafgaand aan de discussie ook al overtuigd waren van de waarheid van de conclusie.

Je zal dus nooit iemand kunnen overtuigen op deze manier en dat maakt deze vorm van argumentatie zo zinloos. Het is preaching to the choir en bereikt verder niets. Zo is het ook met die reclame. HG doet wat het belooft… althans, dat belooft HG. Als ik twijfel over de waarde van de beloften die HG in de reclame maakt over hun producten, waarom zou ik dan wel vertrouwen hebben in de belofte dat ze hun beloften nakomen?

Toch worden dergelijke cirkelredeneringen niet zelden gebruikt. Niet alleen door mensen die simpelweg niet begrijpen dat het geen goed argument is, maar juist ook door slimme spindoctors, sofisten en reclamemakers. Waarom? Omdat het blijkbaar wel werkt. We trappen er toch in…