Drogreden van de Week: meer jongens geboren na WK voetbal

Afgelopen zaterdag kwam de NOS met opmerkelijk nieuws: het WK voetbal in Zuid-Afrika in 2010 had gevolgen op de demografie van dat land. Er werden 9 maanden later namelijk relatief meer jongens geboren en dat zou dus het gevolg zijn van dat WK. Er worden altijd al iets meer jongens geboren dan meisjes, maar dat verschil was nu groter dan anders. Zo hadden onderzoekers geconcludeerd in een artikel in het wetenschappelijk tijdschrift Early Human Development.

Een interessante bevinding… als het klopt.

Waar NOS.nl braaf een stukje van de BBC overtikte (zij het met minder informatie en het weglaten van de cijfers) nodigde het Radio 1 Journaal een deskundige uit om dit onderzoek te duiden: hoogleraar Sjoerd Repping, hoogleraar humane voortplantingstechnologie aan de UvA en hoofd van het centrum voor voortplantingsgeneeskunde van het AMC. Zijn conclusie? Het is onzin.

Percentage jongens bij geboorte in de maanden februari en maart in Zuid-Afrika
Er waren inderdaad meer jongens geboren dan normaal: 50,63% van alle geboorten in februari en maart 2011 waren jongens, vergeleken met gemiddeld 50,31% in de andere jaren van 2008 t/m 2012. Ongeveer 1000 extra jongens, schrijven de onderzoekers. Maar om het WK als oorzaak hiervan aan te wijzen is te makkelijk. Repping:

“Ze zijn vast blij geweest met het WK, maar wat je hier hebt is een klassieke fout die vaak wordt gemaakt in de wetenschap. Je ziet het een en je ziet ook het ander. In dit geval zien ze inderdaad iets meer jongetjes dan normaal gesproken en ze zien dat dat toevallig 9 maanden na het WK is. Dan is de conclusie die de onderzoekers trekken: nou, dat zal dan wel met elkaar te maken hebben. Dat is eigenlijk alleen een associatie en dat wil nog niet zeggen dat er een causaal verband is.”
(Luister hier het hele interview terug, vanaf 50:30)

Volgens de hoogleraar maken de onderzoekers een klassieke denkfout: de drogreden genaamd post hoc ergo propter hoc. In het Nederlands: na dit, dus door dit. Bij deze drogreden vind je twee gebeurtenissen die elkaar opvolgen en concludeer je dat het een de oorzaak moet zijn van het ander, zonder daar verder goede argumenten voor te hebben.

Causaliteit is een lastig concept. Als twee gebeurtenissen ‘causaal verbonden zijn’ met elkaar, dan is het een de oorzaak is van het ander. Zo is er bijvoorbeeld een causaal verband tussen seks hebben en zwanger worden; het eerste is de oorzaak van het tweede. Tussen de lichtflits en de donder bij onweer bestaat dan weer geen causaal verband. Er is wel een correlatie tussen wat je ziet en wat je vervolgens hoort – wat betekent dat ze vaak tezamen of na elkaar worden waargenomen – maar ze zijn beide het gevolg van een andere oorzaak: de elektrische ontlading. Zie ook deze presentatie van Ionica Smeets en deze website voor meer voorbeelden van het door elkaar halen van correlatie en causaliteit.

Dat de statistische afwijking (meer jongens geboren) nou net negen maanden na het WK valt, is wel een correlatie, maar nog geen causaal verband. Het kan net zo goed een andere oorzaak hebben, of puur toeval zijn. En dat laatste is het ook, volgens Repping: puur toeval.

Het zou natuurlijk kunnen dat de onderzoekers gelijk hebben*, maar bij gebrek aan overtuigend bewijs lijkt het me niet onredelijk dat Repping hen van een post hoc ergo propter hoc beticht. Bovendien betekent het gebruik van een drogreden niet per se dat de conclusie onjuist is – zie hiervoor mijn stuk over de drogreden-drogreden. Dus zelfs als de onderzoekers wel gelijk hebben, dan nog maken ze zich schuldig aan het gebruik van een drogreden. Hun argumentatie komt niet veel verder dan ‘het gebeurde 9 maanden na het WK, dus het zal wel door het WK komen’. Een terechte tweede Drogreden van de Week.

 

*Ik heb zelf geprobeerd uit te zoeken of er goede argumenten zijn gegeven voor het gestelde causaal verband, maar dat is moeilijk in te schatten als leek op dit gebied. De onderzoekers dragen enkele mogelijke mechanismen aan die het verhoogde aantal jongens zouden moeten verklaren, maar die zijn zeer speculatief. Zo vermoeden ze dat mensen meer seks hebben door de nationale vreugde voorafgaand en tijdens het WK, wat zou kunnen leiden tot relatief meer jongens bij de geboorte. Ook verwijzen ze naar een handvol andere studies die juist een verlaagd percentage jongens bij geboorte hebben gevonden 9 maanden na een nationale ramp. Daarbij wordt verwezen naar een mogelijk verlaagde sperm motility bij stress. Deze theorie maakt echter weer gebruik van het idee dat spermacellen met een Y-chromosoom sneller kunnen zwemmen, wat nooit is aangetoond.