Drogreden van de Week: Sjuul en het CBS

In een interview met de Volkskrant op 26 oktober deed Sjuul Paradijs, ex-hoofdredacteur van de Telegraaf, een opvallende uitspraak. Op de vraag of de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) te vaak als politiek-bestuurlijke leidraad worden gezien, antwoordde hij het volgende:

‘Ja, ik vind van wel. Het CBS kijkt terug en het CPB kijkt vooruit, maar het blijft allemaal abstract. Toch gebruiken bestuurders of beleidsmakers juist die cijfers vaak als excuus om iets te bewerkstelligen. Er wordt bijvoorbeeld gesteld dat Nederland steeds veiliger wordt, terwijl je dat gevoel totaal niet hebt als je huis net is leeggehaald. Daar heb ik weleens moeite mee.’
(Lees hier het volledige interview)

Paradijs heeft er blijkbaar moeite mee dat bestuurders of beleidsmakers gebruik maken van de cijfers van het CBS en het CPB om hun beleidsmaatregelen te onderbouwen. Op zich geen onaardige stelling. Er valt best wat voor te zeggen om de cijfers van deze bureaus niet zo’n centrale rol te geven in de beleidsvorming.

Maar het argument dat Paradijs geeft voor deze stelling is onzinnig. Zijn redenering komt ongeveer hier op neer: ‘Nederland wordt helemaal niet veiliger, want sommige mensen zijn niet veilig.’ Ongeacht of er meer mensen veilig zijn dan in eerdere jaren…

Het zou overigens ook kunnen dat Paradijs het zo heeft bedoeld: ‘Nederland wordt veiliger volgens de cijfers, maar daar moeten we ons beleid niet op baseren, omdat sommige mensen zich nog onveilig voelen.’ Volgens hem is het gebruik van statistiek dus problematisch omdat sommige mensen niet gemiddeld zijn; omdat sommige mensen zich niet veiliger voelen.

Het is logisch dat je veiligheidsgevoel lager ligt dan dat van de gemiddelde Nederlander als je kort geleden bent beroofd – maar dat zegt natuurlijk niets over de kwaliteit van de statistiek van het CBS, of de conclusies die we aan die cijfers verbinden. Als er gemiddeld minder berovingen plaatsvinden, wordt dat feit niet tenietgedaan door een gevoel van onveiligheid bij de slinkende groep mensen die wel is beroofd.

Paradijs hecht een enorm belang aan uitzonderingen. Een onredelijk belang, wat zelfs maar één enkel geval is voor hem al voldoende om de toenemende veiligheid in ons hele land te negeren. Paradijs maakt zich schuldig aan de drogreden van het anekdotisch bewijs: hij ziet individuele gevallen als leidend, zelfs wanneer er beter bewijs voorhanden is (in de vorm van statistische analyses van grote aantallen mensen). Als we de redenering van Paradijs volgen, moeten we alle statistiek negeren als er uitschieters te vinden zijn.

Gefeliciteerd, Sjuul, met de allereerste Drogreden van de Week: anekdotisch bewijs.